محمد سعيد جانب اللهى

294

پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )

2 . چادر زن زائو را به مسجد مىبردند و پهن كرده روى آن دو ركعت نماز مىخواندند ( جانب اللهى ، 127 : 1384 ) . در قزوين لباس بچه را وارونه مىكنند ، يا چادر زائو را به گرو مىگذارند ( گلريز : 365 - 366 ) . چله‌برى : در خراسان اگر زنى فقط يك شكم زاييده باشد و ديگر حامله نشود مىگويند ، چل رويش افتاده و بايد چله‌برى كند ، براى انجام اين عمل ابتدا زن از روى جسد يك حيوان مرده ( معمولا يك موش يا كلاغ يا گربه مرده ) رد مىشود اگر چله‌اش بريده نشد ، اندكى آب غسل مرده به خورد او مىدهند ، يا او را از زير سنگ غسالخانه رد مىكنند ( شكورزاده : 124 ) . در مشكين‌شهر زنان نازا را چله‌برى مىكنند ، بدين‌ترتيب كه هفت رنگ نخ را مىگيرند و به هر رشته هشت گره مىزنند و دعا مىخوانند و بعد اين نخ‌ها را مىپيچند و تاب مىدهند . زن نازا اول غسل مىكند و بعد تكه‌اى از نخ را آتش مىزند و بقيه را به بازويش مىبندد ، مدتى بعد باردار مىشود . شب چهارشنبه‌سورى زن نازا چند تا سنگ را توى اجاق و زير خاكستر پنهان مىكند ، بعد از چند ساعت سنگ‌ها را درمىآورد ، اگر سنگ‌ها ترك پيدا كند نشانهء اين است كه زن باردار خواهد شد و به تعداد ترك‌ها بچه پيدا خواهد كرد ( ساعدى ، 1354 : 134 ) . در تهران زن نازا به مرده‌شوىخانه مىرفت ، يك دسته تره و كمى پول به مرده‌شوى مىداد و روى سنگ مرده‌شوىخانه دراز مىكشيد ، مرده‌شوى تره را خرد مىكرد و روى شكم زن مىپاشيد و در حال پاشيدن مىگفت به نيت چله‌برى ( كتيرايى : 22 - 23 ) . در خراسان جگر گوسفند نابالغ آسمان‌نديده را زير پاى خود مىسوزانند ( شكورزاده : 121 ) . در لرستان و ايلام زنى كه بارور نمىشود ، از روى حيوان يا انسان مرده عبور مىكند ، اگر مؤثر نيفتاد از روى گور جهود مىگذرد ( اسديان خرم‌آبادى و ديگران : 176 ) . در طالب‌آباد ( ورامين ) اگر دو زائو باهم بزايند و يكى از آن‌ها به حمام برود و دومى هم در حالى وارد حمام شود كه هنوز اولى در حمام است ، چله‌اش به اولى خواهد افتاد ، براى رفع آن بايد هنگام زايمان زن ديگر وارد اتاق او شود تا چله‌اش به آن زن منتقل شود ، زيرا كسى كه وارد مىشود ، چله‌اش به ديگرى مىافتد ، اگر بخواهند چله سرشان نيفتد ، بايد دو زائو روبروى هم ايستاده و هركدام از پستان خود بر سينهء ديگرى شير بدوشد . اگر زنى زاييد و بچه‌اش قبل از چله مرد ، بايستى سه بار از روى جنازهء بچه‌اش بپرد تا آبستن شود ، يا به قبرستان رفته از روى هفت قبر بپرد ، در غير اين صورت بايد مقدارى تره برداشته به مرده‌شوىخانه برود و روى تخت آن بريزد و با سنگى آن‌ها را خرد كند و بگويد بريدم كه چله‌ام بريده شود .